Już od 1 stycznia 2016 roku zaczną obowiązywać nowe stawki wynagrodzenia za prowadzenie spraw przez adwokatów i radców prawnych. Zmiany te są wynikiem podpisania przez ustępującego ministra sprawiedliwości Borysa Budkę czterech nowych rozporządzeń regulujących wysokość wynagrodzeń adwokatów i radców prawnych.

Do chwili obecnej kwestie stawek adwokatów i radców prawnych regulowały dwa rozporządzenia – w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Od Nowego Roku obowiązywać zaczną aż cztery nowe rozporządzenia regulujące oddzielnie kwestie stawek należnych adwokatom i radcom z wyboru oraz tym ustanowionym z urzędu.

Nowe rozporządzenia są efektem postulatów kierowanych zarówno przez samorząd adwokacki jak i radcowski. Minister sprawiedliwości wskazał, że potrzeba zmian wynikała również z faktu, iż wysokość dotychczasowych stawek nie była zmieniana od prawie 12 lat, a nowe rozporządzenia mają zagwarantować stronie wygrywającej spór przed sądem zwrot kosztów zastępstwa procesowego na bardziej realnych poziomach.

Najistotniejsze zmiany zostaną wprowadzone w stawkach wynagrodzeń pełnomocników z wyboru. Zakładane zmiany przewidują wzrost stawek nawet o 100% – tak jest w przypadku stawek minimalnych uzależnionych od wartości przedmiotu sporu. Dla przykładu od 1 stycznia 2016 roku w przypadku gdy wartość przedmiotu sprawy przekroczy 200 tys. złotych stawka minimalna wynosić będzie 14 400 złotych, a nie jak dotychczas 7 200 złotych.

Oprócz podwyższenia stawek minimalnych nowe rozporządzenia ministra sprawiedliwości pozwalają w uzasadnionych przypadkach na ustalenie opłat stanowiących podstawę zasądzania kosztów zastępstwa procesowego w wysokości przewyższającej stawkę minimalną nawet na poziomie sześciokrotności tej stawki.

Bardzo istotna zmiana dotyczy również możliwości złożenia wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego, zawierającego oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego lub adwokata. Zatem w przypadku skorzystania z pomocy pełnomocnika z wyboru, składając wniosek o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów zastępstwa procesowego możliwe będzie wykazanie jakie wynagrodzenie zostało faktycznie zapłacone ustanowionemu pełnomocnikowi i na tej podstawie sąd będzie mógł odpowiednio zwiększyć wysokość zasądzanych kosztów zastępstwa prawnego. Niestety omawiany przepis rozporządzenia nie wskazał wprost maksymalnej stawki jaka może zostać przyznana przez sąd na podstawie takiego wniosku, jednak należy przypuszczać, że jej wysokość nie będzie mogła przekroczyć sześciokrotności stawki minimalnej.

W przypadku nowych rozporządzeń regulujących wysokość stawek pełnomocników wyznaczanych z urzędu, zdaniem wielu przedstawicieli samorządów adwokackich i radcowskich zmiany będą tylko pozorne. Otóż opłaty maksymalne zostały podniesione o mniej więcej sto procent, jednak regułą ma być zasądzenie przez sądy połowy tej opłaty. Stawka maksymalna będzie mogła zostać zasądzona dopiero w przypadku, gdy sąd uzna, iż prowadzona przez adwokata lub radcę prawnego sprawa była zawiła i wymagała dużego nakładu pracy.

Omawiane zmiany są pozytywnie postrzegane przez środowisko prawnicze, choć wymaga zaznaczenia, iż szczególnie w przypadku opłat w sprawach urzędowych, nie wszystkie postulaty samorządów prawniczych zostały spełnione.