Rada Ministrów pracuje nad obszernym projektem nowelizacji Ordynacji podatkowej w ramach którego, poza wprowadzeniem m.in. klauzuli przeciw unikaniu opodatkowania, przewidziano zmianę przepisów dotyczących metod szacowania podstawy opodatkowania przez organy podatkowe.

Przepis o którym mowa, czyli art. 23 § 3 Ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu przewiduje zamknięty katalog metod szacowania przez organy podatkowe podstawy opodatkowania, które może mieć miejsce np. w sytuacji braku prowadzenia przez podatnika ksiąg podatkowych. Metody te to, przykładowo, metoda porównawcza wewnętrzna (polegająca na porównaniu wysokości obrotów w tym samym przedsiębiorstwie za poprzednie okresy, w których znana jest wysokość obrotu) lub metoda remanentowa (polegająca na porównaniu wartości majątku przedsiębiorstwa na początku i na końcu okresu, z uwzględnieniem wskaźnika szybkości obrotu). Organy podatkowe mogą na mocy art. 23 § 4 „w szczególnie uzasadnionych przypadkach” odstąpić od ich stosowania i oszacować podstawę opodatkowania w inny sposób, co wymaga uzasadnienia – w pierwszej kolejności powinny jednak stosować metody wymienione w ustawie. Projektowane brzmienie art. 23 § 3 przewiduje wprowadzenie do wyliczenia metod szacowania sformułowania „w szczególności”, co uczyni przedstawiony katalog czysto przykładowym i otwartym. Oznacza to, że organy podatkowe będą mogły dowolnie stosować nie tylko metody wymienione w tym przepisie, lecz także dowolne metody szacowania wielkości podstawy opodatkowania, które nie zostały wymienione w przepisach Ordynacji podatkowej. W mocy pozostanie art. 23 § 5, zgodnie z którym określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania powinno zmierzać do określenia jej w wysokości zbliżonej do rzeczywistej podstawy opodatkowania, zaś organ podatkowy powinien każdorazowo uzasadnić wybór metody oszacowania.

Wskazanym w uzasadnieniu projektu powodem wprowadzenia powyższych zmian, poza dążeniem do przyspieszenia postępowań związanych z szacowaniem jest – co ciekawe – istniejąca obecnie konieczność posiadania przez organy podatkowe specjalistycznej wiedzy z kilku dziedzin, np. ekonomiki przedsiębiorstwa, zarządzania, technologii produkcji w procesie sporządzania uzasadnień w obecnym stanie prawnym. Rezygnacja z konieczności uzasadniania wyboru metody innej niż ustawowa ma to zmienić.

Korzystną dla podatników zmianą będzie wprowadzenie w art. 23 § 2 zasady, w myśl której organ podatkowy odstąpi od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania także w przypadku, w którym w ogóle nie będą dostępne księgi podatkowe, lecz możliwe będzie ustalenie podstawy opodatkowania na mocy innych dowodów. Obecnie bowiem brak ksiąg podatkowych oznacza bezwzględną konieczność oszacowania przez fiskusa podstawy opodatkowania, bez względu na istnienie innych dowodów.

Zgodnie z treścią projektu, planowany termin wejścia w życie powyższych zmian to 1 czerwca 2015 roku.